Türkiye’nin En Büyük Atatürk Maskı

Cumhuriyetimizin kurucusu, bağımsızlığımızın yılmaz savunucusu ve çağdaş Türkiye'nin ebedi rehberi Gazi Mustafa Kemal Atatürk, askeri dehası ve ileri görüşlü kişiliğiyle bir milletin kaderini yeniden yazmış, dünya tarihine ismini kazımış eşsiz bir liderdir. Cephelerde kazandığı zaferler, "En büyük eserim" dediği Cumhuriyet ve gerçekleştirdiği modern reformlarla Türk milletinin gönlüne silinmez bir imza atmıştır. Atamıza duyduğumuz sonsuz sevgi ve minnet kalplerimize kazınmışken, bizler de bu bağlılığımızı ve vefamızı onun eserlerini koruyarak ve adını yaşatarak sürdürüyoruz. Bu örneklerden biri de İzmir'in Buca ilçesinde bulunan devasa Atatürk Maskı'dır. Geçtiğimiz aylarda çıktığım Ege turunda, İzmir-Aydın yolu üzerinden geçerken bu muazzam yapıyı kısa bir anlığına da olsa görme şansı bulmuştum. Bu görkemli anıtın hikayesini sizinle de paylaşmak istedim.

Atatürk Maskı, 42 metrelik yüksekliğiyle Türkiye'nin en büyük, dünyanın ise kabartma (rölyef) tekniğiyle yapılmış 10. büyük heykelidir. Öyle ki, Brezilya'daki dünyaca ünlü 38 metrelik Kurtarıcı İsa Heykeli'nden bile daha yüksektir. Bu özelliğiyle sadece yerel bir simge değil, küresel ölçekte bir mühendislik ve sanat harikasıdır. İnşasına 2006 yılında başlanan mask, dönemin Buca Belediye Başkanı Cemil Şeboy'un girişimiyle yaptırılmıştır. Heykeltıraş Harun Atalayman tarafından tasarlanan mask yaklaşık üç yıl süren çalışmaların ardından, 9 Eylül 2009 tarihinde görkemli bir törenle açılmıştır. Bu tarih, İzmir'in düşman işgalinden kurtuluşunun (9 Eylül 1922) yıl dönümü olması nedeni ile de oldukça anlamlıdır. Heykelin alt kısmında Atatürk'ün ünlü "Yurtta Barış, Dünyada Barış" sözü ve imzası bulunur. 

Maskın iç kısmında Milli Mücadele ve 9 Eylül Müzesi yer alır. İzmir - Aydın yolu (Yeşildere) üzerinde, Buca ilçesi Çaldıran Mahallesi sırtlarında, İzmir'in girişine hakim bir noktada konumlanan mask, şehre girenleri Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün bakışlarıyla selamlar ve Cumhuriyet'in sarsılmaz değerlerini tüm görkemiyle hatırlatır niteliktedir. Maskın inşa edildiği kayalıklar, İzmir’in birçok noktasından (özellikle Karşıyaka ve Konak'ın yüksek kesimlerinden) net bir şekilde görülebilmektedir.

Pek çok kişi bu maskın dağın oyulmasıyla yapıldığını düşünse de aslında arkasında dev bir mühendislik operasyonu yatar. Atatürk Maskı doğal bir kayanın oyulmasıyla değil, devasa bir çelik kafes üzerine inşa edilmiştir. Yapım sürecinde önce dağın yamacına çok güçlü temeller atılmış, sonra Atatürk'ün yüz hatları kaba taslak oluşturulmuş ve 650 ton çelik kullanılarak dev bir kafes yapılmıştır. Çelik iskeletin üzeri özel çelik teller ve hasır çelik ağlarla sarılmış, heykelin yüzeyini oluşturmak için geleneksel dökme beton yerine püskürtme beton tekniği kullanılmıştır. Yaklaşık 600 metreküp beton, yüksek basınçlı pompalarla çelik iskeletin üzerine püskürtülmüştür. Bu işlem sırasında, beton henüz ıslakken, heykeltıraş ve ekibi Atatürk'ün yüz hatlarını şekillendirmiştir. Beton kuruduktan sonra maskın yüzeyindeki pürüzler giderilmiş ve Atatürk'ün karakteristik yüz hatları için hassas düzeltmeler yapılmıştır. Son olarak, dış etkenlere (yağmur, güneş, korozyon) karşı dayanıklı özel bir kaplama yapılıp boyanmıştır.

Mask Buca-Yeşildere yamacına hem stratejik hem de sembolik açıdan özellikle seçilerek inşa edilmiştir. 42 metrelik çelik ve beton kütleyi taşıyabilecek, heyelan riski düşük en sağlam zeminlerden birinin burası olması, kabartma etkisi yaratması için yamacın dikliği, şehrin birçok yüksek noktasından bu dev yapının panoramik olarak görülmesi, alanın şehrin giriş kapısı konumunda olması gibi faktörler yer seçiminde etkili olmuştur.

Mask dışarıdan sadece bir yüz gibi görünse de, maskın arkasında ve altında geniş bir kullanım alanı bulunuyor. Maskın hemen altında ve arkasındaki boşlukta 3 katlı bir bina, maskın alt kısmında öğrencilerin ve ziyaretçilerin Atatürk'ün hayatı ve devrimleri hakkında bilgi alabileceği bir eğitim merkezi, içeride Atatürk’ün fotoğraflarının, kişisel eşyalarının replikalarının ve Cumhuriyet tarihine dair belgelerin sergilendiği bir alan, maskın bulunduğu alanın çevresinde İzmir'in kuşbakışı izlenebildiği bir seyir terası bulunmaktadır. 

Bulunduğu sarp arazi nedeniyle maskın temizlik ve boyama işlemlerinde profesyonel endüstriyel dağcılar görevlendirilmektedir. Toz ve kir arındırma, leke çıkarma, boya yenileme, küçük çatlakları giderme bu profesyonel ekip tarafından yapılmaktadır. Maskın genel temizliği senede bir kere yapılıyor ama özellikle 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı ve 10 Kasım öncesinde mask için özel çalışmalar yapılıyor.

İzmir'in sembollerinden biri olarak önemli bir ziyaret noktası olan Atatürk Maskı, sadece betondan ve çelikten oluşan bir yapı değil, İzmir'in kalbinde yükselen bir vefa borcu ve Cumhuriyet'in sarsılmaz değerlerinin kayalara işlenmiş bir simgesidir. Eğer yolunuz Ege'nin incisi İzmir'e düşerse, Yeşildere'nin kıvrımlı yollarından geçerken başınızı yukarı kaldırın ve bakın. Orada sadece devasa bir mask değil, bir milletin küllerinden doğuşunu, bağımsızlığa olan sönmez aşkını ve bir liderin ebedi rehberliğini göreceksiniz.