Süreyya Operası'nın Tarihi: Sinema Perdesinden Opera Sahnesine

Kadıköy'de Boğa Heykeli'ni geçip Bahariye Caddesi'nde ne zaman gezinsem, Süreyya Operası'nın önünde durup bu binaya birkaç dakika bakarım. Bina, İstanbul Anadolu Yakası'nın en ikonik kültür ve sanat merkezlerinden biri olmasının yanı sıra, gençlik yıllarımda filmler izlediğim 'Süreyya Sineması' olması nedeniyle de bende çok özel bir yere sahiptir. O dönemlerde beyaz  perdeye yansıyan hikâyelerin büyüsüne kapıldığımız bu salon, bugün ise Süreyya İlmen Paşa'nın asıl hayaline; yani operaya ev sahipliği yapıyor. Uzun yıllar sinema olarak hafızalarımızda yer edinen bu görkemli yapının hikâyesini ve tarihini gelin birlikte keşfedelim.

Kadıköy Bahariye Caddesi üzerinde yer alan tarihi Süreyya Operası binası

Süreyya Operası'nın Hikâyesi

Binanın ruhunu anlamak için önce kurucusu Süreyya İlmen Paşa'dan bahsetmek gerekir. Osmanlı döneminde genç yaşta generalliğe kadar yükselmiş bir asker, Cumhuriyet döneminde önemli bir iş insanı ve milletvekili olan Süreyya İlmen, Türk havacılığının öncülüğünü üstlenmiş ve hayırsever kimliğiyle tanınmıştır. Süreyya Operası dışında; Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Süreyya Plajı gibi pek çok yapıtı İstanbul'a kazandırmıştır.

Süreyya Paşa, Avrupa gezilerinde hayran kaldığı opera kültürünü Anadolu Yakası'na taşımak istemiştir. Bu binayı yapmaya karar vermesinde, işgal döneminde Kadıköy'deki bir okul yararına düzenlemek istediği özel gece için Apollon Tiyatrosu'nun sahibinin çok yüksek ücret talep etmesi etkili olmuştur. Bunun üzerine Paşa, Kadıköy'e modern bir sinema ve tiyatro binası kazandırmaya karar vermiştir. Vefatından önce bu kıymetli binayı, eğitimi ve sanatı desteklemesi için Darüşşafaka Cemiyeti'ne miras bırakmıştır.

Kadıköy Belediyesi Süreyya Operası binası

Süreyya Operası'nın Tarihçesi

Süreyya İlmen'in Batılı anlamda bir sanat merkezi kurma arzusuyla 1924 yılında temelleri atılan bina, üç yıl süren bir çalışmanın ardından "Süreyya Opereti" adıyla, 6 Mart 1927'de görkemli bir galayla kapılarını açtı. Ancak sahne ve teknik donanım eksiklikleri nedeniyle operetler sahnelenemedi ve bina "Süreyya Sineması" adıyla hizmet vermeye başladı. Türkiye'deki ilk sesli filmlerden biri olan "A Broadway Melody" 1930 yılında burada gösterildi.

Tam 80 yıl boyunca sinema ve tiyatro salonu olarak hizmet veren yapı, 2005 yılında restorasyon çalışmaları için boşaltıldı. Kadıköy Belediyesi tarafından kiralanan binada yürütülen modernizasyon sürecinin ardından, 27 Ekim 2007'de "Kadıköy Belediyesi Süreyya Operası" adıyla yeniden açıldı. Bina günümüzde İstanbul Devlet Opera ve Balesi'nin temsilleriyle Anadolu Yakası'nın tek, Türkiye'nin ise altıncı opera binası olarak sanat hayatını sürdürüyor.

Kadıköy Süreyya Operası binasının ön cephesi

Süreyya Operası Binasının Mimari ve Teknik Özellikleri

Dış cephesi Paris'teki Champs-Élysées Tiyatrosu'ndan, iç salonu ise klasik Alman tiyatrolarından esinlenerek tasarlanan binanın mimarı Keğam Kavafyan'dır. Binadaki kabartma heykeller İhsan Özsoy'un, görkemli tavan freskleri ve pano resimleri ise Naci Kalmukoğlu'nun eseridir.

Binanın ön cephesinde sanatı simgeleyen kadın figürleri bulunur: Sağdaki figür elinde bir lir, soldaki ise bir elinde tüy kalem diğerinde kağıt bir rulo tutar. Saçağın en üstünde ise müzik enstrümanlarıyla birleştirilmiş dört portre rölyefi yer alır. Dış merdivenler, restorasyon sırasında Muğla Yatağan'dan getirilen beyaz mermerlerle yenilenmiştir. Binanın en önemli teknik özelliklerinden biri, 2007 restorasyonuyla eklenen 70 kişilik asansörlü orkestra çukurudur. 

Kadıköy Süreyya Operası binasının üst cephesinde yer alan sanatsal ve mimari detaylar

Süreyya Operası'nın Kat Yerleşimi

Süreyya Operası binası, yapısal olarak tiyatro/opera fonksiyonu olan asıl büyük bölüm ile toplantı/sosyal alanı olan ön kısım  olmak üzere iki ana üniteden meydana gelir. Binanın kat planı ise şu şekilde:

* Zemin Kat: Karşılama ve at nalı formunda tasarlanan, konser ve opera temsillerinin izlendiği ana salon yer alır.

* Birinci Kat: Şık merdivenlerle çıkılan bu alan, fuaye ve sahneyi gören özel loca alanlarını barındırır.

* İkinci Kat: Yaklaşık 500 kişilik kapasiteye sahip olan ve günümüzde oda müziği konserleri ile sergiler için kullanılan balo salonu bulunur.

Kadıköy Süreyya Operası'nın giriş kapısının üzerinde yer alan mermer açılış ve restorasyon plaketi

Süreyya Operası Ziyaret Bilgileri

Binanın içine girip salonu veya sahneyi görebilmek için genellikle bir opera, bale veya konser temsiline bilet almış olmanız gerekiyor. Yani etkinlik dışındaki zamanlarda içeriye serbest girişe izin verilmiyor. Bu yüzden ben de iç mekan fotoğraf çekimi yapamadım.

* Gişe ve Ziyaret Saatleri: Süreyya Operası gişesi her gün 10.00-18.00 saatleri arasında (Pazar ve Pazartesi hariç) hizmet veriyor.  Temsil olan günlerde gişe, gösteri başlama saatine kadar açık.

* Bilet Alımı: Biletler, Kadıköy Belediyesi Süreyya Operası gişesinden alınabildiği gibi, biletinial.com ve mobilet.com üzerinden online olarak da temin edilebiliyor. Temsillerin biletleri genellikle bir ay öncesinden satışa çıkıyor ve popüler gösteriler için biletler çok hızlı tükeniyor. Bu nedenle, gitmek istediğiniz etkinliğin biletini önceden almanızda yarar var.

Kadıköy Süreyya Operası'nın girişinde yer alan tarihi bağış plaketi

Ulaşım ve Adres Bilgileri

Süreyya Operası, Kadıköy'ün en popüler noktalarından biri olan Bahariye Caddesi üzerinde, tramvay yolunun hemen kenarında yer alıyor. Boğa Heykeli'nden Bahariye Caddesi'ne girip Moda yönüne doğru (yukarıya) yürürken, tramvay yolunu takip ettiğinizde bina caddenin sol tarafında kalıyor. Kadıköy İskelesi'ne veya metro istasyonuna geldikten sonra yaklaşık 10-15 dakikalık keyifli bir yürüyüşle Bahariye Caddesi'ne çıkabilirsiniz. Kadıköy-Moda (T3) nostaljik tramvayı binanın tam önünden geçiyor.

Adres: Caferağa Mahallesi, Bahariye Caddesi, No: 29 Kadıköy / İstanbul

Süreyya Operası'nın mermer avlusunda yer alan, Neslihan Pala imzalı 2008 yapımı 'Vodvil' heykeli

Süreyya Operası, Süreyya İlmen Paşa'nın yıllar önce kurduğu büyük bir hayalin, Kadıköy'ün kalbinde hayat bulmuş en zarif hali. Geçmişten günümüze sinema perdelerinden opera sahnesine uzanan bu görkemli hikâye, İstanbul'un kültürel hafızasını ve sanat aşkını canlı tutmaya devam ediyor. Bahariye Caddesi'nden her geçtiğinizde sizi selamlayan bu tarihi binayı sadece dışarıdan izlemekle kalmayın; takviminize bir gösteri ekleyerek o kapıdan içeri adım atın. İçerideki büyüleyici tavan fresklerinin, klasik mermer merdivenlerin ve asırlık sanat ruhunun sizi de sarıp sarmalamasına izin verin.